Mart 2026. godine bio je veoma aktivan period za Heritage fondaciju, jednu od najutjecajnijih konzervativnih think-tank organizacija u Sjedinjenim Američkim Državama. Fondacija je tokom tog mjeseca organizovala sigurnosni forum u Miamiju, kao i svjetski skup posvećen ženama, radu, porodici i javnim politikama.
Na jednom od tih događaja govorila je Mary Miller, predstavnica Republikanske stranke u američkom Kongresu, koja je poznata po svojim islamofobičnim izjavama, ali i ranijim kontroverzama, uključujući citiranje Adolfa Hitlera.
Samo nekoliko sedmica kasnije, 26. marta, predstavnik Heritage fondacije u SAD-u Paul McCarthy organizovao je u Bruxellesu lobistički sastanak s portugalskim europarlamentarcem Antoniom Tangerom Correom, koji je ujedno i potpredsjednik desničarske političke grupacije „Patrioti za Evropu“ u Evropskom parlamentu.
Jedina tema ovog sastanka, kako je pokazalo istraživanje Detektora, bila je Bosna i Hercegovina.
Heritage fondacija već godinama ima značajan utjecaj u konzervativnim političkim krugovima u SAD-u. Organizacija je povezana i s projektom „Project 2025“, koji se smatra jednim od važnih ideoloških dokumenata povezanih s politikama administracije američkog predsjednika Donalda Trumpa.
Iz ureda Antonija Tangera Corree za Detektor su naveli da je portugalski europarlamentarac već dugo zainteresovan za Bosnu i Hercegovinu, posebno zbog svog ranijeg angažmana kao specijalni izaslanik Evropske unije tokom 2007. godine.
Tokom sastanka Correa je, prema navodima svog ureda, istakao potrebu za novim pristupom Bosni i Hercegovini. U tom kontekstu smatra da bi revizija okvira uspostavljenog Dejtonskim mirovnim sporazumom trebala predstavljati jedan od prioriteta.
Iz njegovog ureda poručeno je da je, tri decenije nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma, potrebno razmišljati o novom pristupu zbog velikih promjena u međunarodnom okruženju, ali i unutrašnje političke i institucionalne dinamike u BiH.
Kako je navedeno, cilj svake eventualne rasprave o reviziji trebao bi biti stvaranje efikasnijih, reprezentativnijih i dugoročno održivih institucija, uz istovremenu podršku evropskoj budućnosti Bosne i Hercegovine.
Desničarske veze i planovi za BiH
Heritage fondacija je tokom vladavine Viktora Orbana u Mađarskoj razvila veoma bliske odnose s njegovom strankom Fidesz. Ta politička organizacija ranije je pokazivala naklonost prema politici ruskog predsjednika Vladimira Putina, ali i prema politici Milorada Dodika u Bosni i Hercegovini.
U aprilu 2026. godine, u Zagrebu je održan TradFest, manifestacija koju je organizovala Heritage fondacija. Na zvaničnoj stranici događaj je predstavljen kao festival tradicije i konzervativnih ideja, nasuprot onome što organizatori opisuju kao „napredne“ i militantno-sekularističke ideje i politike koje, prema njihovom tumačenju, ugrožavaju tradicionalne, konzervativne i kršćanske temelje Hrvatske, Evrope i Zapada.
Jedna od tema na TradFestu bila je i Bosna i Hercegovina, a naslovljena je kao „Bosna i Hercegovina: neuspjela država i nužnost trećeg hrvatskog entiteta“. Tom prilikom predstavljena je i mapa Bosne i Hercegovine podijeljene na tri „republike“ – srpsku, hrvatsku i bošnjačko-muslimansku.
TradFest je podržala hrvatska europarlamentarka Željana Zovko, koja je u okviru Evropske narodne stranke, između ostalog, zadužena i za komunikaciju s Heritage fondacijom.
Međutim, Zovko je za Detektor rekla da trenutno ne smatra reviziju Dejtonskog sporazuma realnom opcijom.
Ona je istakla da se zalaže za punu implementaciju i poštovanje Dejtonskog sporazuma i njegovog duha, navodeći da bi, prema njenom mišljenju, u slučaju njegovog potpunog poštovanja Hrvati imali svog člana Predsjedništva BiH i pravedniji izborni zakon. Istovremeno je naglasila da bi za bilo kakvu reviziju bila potrebna podrška druga dva konstitutivna naroda, što, prema njenoj procjeni, u sadašnjim okolnostima nije realno.
Heritage fondacija je u februaru 2026. godine objavila i tekst svog istraživača Maxa Primorca pod naslovom „Islamistička država na granici NATO-a“. U tom tekstu, između ostalog, iznesene su tvrdnje da muslimani u BiH odbijaju političku jednakost sa Srbima i Hrvatima, kao i da bi Sarajevo, zbog stabilnosti NATO-a, trebalo prestati s onim što autor opisuje kao pritisak na svoje kršćanske susjede.
Godinu ranije Heritage je objavio i Primorčev izvještaj u kojem se OHR opisuje kao glavni uzrok političke disfunkcionalnosti Bosne i Hercegovine. U izvještaju se navodi da je OHR postao svojevrsni „imperijalni upravitelj“ koji potkopava domaći suverenitet.
Takav stav se dijelom podudara s dugogodišnjim stavovima vlasti Republike Srpske i Ruske Federacije, koje osporavaju legitimitet visokog predstavnika u BiH i traže smanjenje ili ukidanje njegovih ovlasti.
Zijad Bećirović iz Međunarodnog instituta za bliskoistočne i balkanske studije IFIMES iz Ljubljane kazao je za Detektor da se odnosi desno orijentisanih političkih krugova u Evropskom parlamentu i institucijama EU ne mogu posmatrati bez šireg historijskog i političkog konteksta odnosa Evropske narodne stranke i američkih republikanaca.
Prema njegovim riječima, nakon Drugog svjetskog rata američki republikanci snažno su podržavali stvaranje evropskih konzervativnih i kršćansko-demokratskih stranaka kao političke brane protiv širenja komunizma. Međutim, kako je naveo, dio tih političkih projekata razvijao se i uz uključivanje pojedinaca iz nekadašnjih autoritarnih i fašističkih struktura, koji su kasnije prošli kroz procese političke rehabilitacije i integracije u poslijeratni demokratski sistem.
Ko je Antonio Tanger Correa?
Antonio Tanger Correa, bivši ambasador Portugala u Bosni i Hercegovini od 1996. do 1998. godine, posljednjih godina je aktivan u konzervativnim i desničarskim političkim krugovima u Portugalu i Evropi.
Politička grupa „Patrioti za Evropu“, čiji je Correa potpredsjednik, okuplja nacionalističke, konzervativne i desničarske stranke iz više evropskih država. Među njima su i francuski Nacionalni skup, kao i Fidesz Viktora Orbana.
U njegovoj biografiji na stranici Evropskog parlamenta navodi se da je Correa član Upravnog odbora Fondacije Patrioti za Evropu, odnosno think-tank organizacije povezane s ovom evropskom političkom grupacijom.
Correa je u julu 2025. godine kritikovao izvještaje Evropske unije o Bosni i Hercegovini iz 2023. i 2024. godine. Posebno je problematizirao činjenicu da se u njima Rusija i Kina navode kao neprihvatljivi izvori utjecaja u Republici Srpskoj, dok se, prema njegovom mišljenju, ne govori dovoljno o „rastućoj islamizaciji u dijelovima Federacije“.
Također je predlagao brisanje pojedinih dijelova izvještaja Evropskog parlamenta iz 2025. godine u kojima se vlasti Republike Srpske pozivaju na poštovanje Ustavnog suda BiH i njegovih odluka u vezi sa zakonom o stranim agentima.
Correa je predlagao i uklanjanje dijelova koji osuđuju „secesionističke namjere“ rukovodstva Republike Srpske, kao i brisanje eksplicitnih referenci na rusku invaziju na Ukrajinu u kontekstu vanjske politike EU i sankcija Rusiji.
U konačnoj verziji izvještaja ipak je ostala osuda ruske invazije i dezinformacija koje dolaze iz Moskve, dok je riječ „secesionizam“ izbačena. Detektor, međutim, nije mogao potvrditi da je Correa lično imao utjecaj na konačnu odluku o tome.
Milorad Dodik je u septembru 2025. godine, kako je prenijela Srna, javno opisao Correu kao „prijatelja“ i „glas razuma“ u Evropskom parlamentu. Dodik je tada rekao da Correa razumije budućnost koju Republika Srpska želi izgraditi i da podržava ravnopravan dijalog, uz odbacivanje onoga što je opisano kao „kolonijalni diktat“ prema Republici Srpskoj.
Samo mjesec prije sastanka s predstavnikom Heritage fondacije Paulom McCarthyjem, Correa se sastao i s Maxom Primorcem, predstavnikom Heritageovog „Margaret Thatcher Center for Freedom“.
Tema tog razgovora također je bila aktuelna politička situacija u Bosni i Hercegovini. Primorac nije odgovorio na više upita koje mu je Detektor uputio.
Sastanci s francuskim desničarima
Analiza podataka Transparency Internationala o lobističkim aktivnostima u institucijama Evropske unije pokazuje da sastanak Heritage fondacije i Corree nije bio jedini susret u Bruxellesu na kojem je Bosna i Hercegovina bila jedna od centralnih tema.
U bazi se nalaze i sastanci s članovima Evropskog parlamenta koji su bliski desničarskim, suverenističkim i proruski orijentisanim političkim snagama.
Tako je u aprilu 2026. godine održan sastanak predsjednika Narodne skupštine Republike Srpske Nenada Stevandića i Aleksandra Nikolića, člana francuske desničarske stranke Nacionalni skup.
Na sastanku su, kao dio delegacije Narodne skupštine RS-a, učestvovali i Maja Dragojević-Stojić, Mladen Ilić i Aleksandar Trnić, kao i Bojana Kondić Panić, predsjednica Predstavništva Republike Srpske u Francuskoj.
Detektor je pokušao kontaktirati sve učesnike sastanka i dobiti informacije o njegovom sadržaju, ali niko od njih nije odgovorio na upite.
Susret je održan samo dan nakon zajedničkog otvorenja izložbe „Koncentracijski logor Jasenovac: Sjećanje i opomena“ u Bruxellesu.
Stevandić je jedan od političara iz Republike Srpske koji često borave u Rusiji, uključujući i posjete ruskoj Dumi. Zajedno s Miloradom Dodikom podržava Rusiju u ratu protiv Ukrajine i zagovara političke stavove koji uključuju secesionističke ideje Republike Srpske.
Za razliku od Stevandića, Aleksandar Nikolić nema javno zabilježene istupe takve vrste.
Njegovu stranku Nacionalni skup godinama je vodila Marine Le Pen, koja trenutno predvodi poslaničku grupu te stranke u francuskom parlamentu.
Tokom prethodne decenije brojni istraživački izvještaji, uključujući tekstove Washington Posta i The Timesa, povezivali su Le Pen s ruskim vlastima. Posebno su se spominjali krediti koje je njena stranka uzimala od ruskih banaka, a koji su kasnije propali. Le Pen je potvrdila da je stranka uzela novac, ali je odbacila tvrdnje da je to dokaz ruskog političkog utjecaja.
Odnos pojedinih članova Nacionalnog skupa prema Bosni i Hercegovini poznat je već duže vrijeme.
U januaru 2022. godine Thierry Mariani, savjetnik Marine Le Pen, odazvao se pozivu tadašnjeg člana Predsjedništva BiH Milorada Dodika i prisustvovao obilježavanju neustavnog Dana Republike Srpske.
S njim je tada došla i grupa francuskih desničara, među kojima su bili europarlamentarci Herve Juvin i Andrea Kotarac, kao i Celine Porquet, regionalna sekretarka Nacionalnog skupa.
Mariani je na svečanoj tribini sjedio zajedno s ruskim ambasadorom u BiH, ali i Vinkom Pandurevićem, bivšim oficirem Vojske Republike Srpske koji je pred Haškim tribunalom osuđen na 13 godina zatvora zbog zločina počinjenih u Srebrenici.
Mariani je također europarlamentarac i potpredsjednik nevladine organizacije „Francusko-ruski dijalog“, čiji je počasni predsjednik Vladimir Jakunin, koji se smatra bliskim saradnikom ruskog predsjednika Vladimira Putina.
U više navrata Mariani je boravio u Moskvi i na Krimu nakon ruske aneksije 2014. godine.
Prema podacima Transparency Internationala, Mariani se u martu 2025. godine sastao i s tadašnjim ambasadorom Bosne i Hercegovine pri Evropskoj uniji Obradom Kesićem, koji je poznat po vezama s američkim i evropskim suverenističkim organizacijama.
Ni Mariani ni Misija BiH u Bruxellesu nisu odgovorili na pitanja Detektora o prirodi tog sastanka.
Kesić je ranije govorio o značaju savezništva s Viktorom Orbanom, kao i o podršci koju suverenističkim političkim konceptima pružaju političari iz Slovačke, dok je isticao i naklonost određenih francuskih političara i partnerstvo s Austrijom.
Zijad Bećirović smatra da se u analizama ovih političkih veza ne smije zanemariti činjenica da Rusija već godinama ulaže značajna finansijska sredstva u političko-lobističke aktivnosti, kao i u mreže koje, prema njegovim riječima, mogu utjecati na funkcionisanje evropskih institucija.
Bećirović upozorava da radikalni desničarski krugovi koji političku mobilizaciju zasnivaju na etničkom, vjerskom ili civilizacijskom identitetu ponekad imaju veze s političko-kriminalnim mrežama koje raspolažu velikim finansijskim sredstvima sumnjivog porijekla.
Prema njegovoj ocjeni, takve veze predstavljaju ozbiljan izazov za demokratske institucije Evropske unije i SAD-a, dok Bosna i Hercegovina, kako tvrdi, nije izvan tih procesa.
Problem, prema Bećirovićevom mišljenju, nastaje kada se legitimna politička rasprava zamijeni podrškom politikama koje dovode u pitanje osnovne principe Dejtonskog mirovnog sporazuma – suverenitet, teritorijalni integritet i političku nezavisnost Bosne i Hercegovine.
On smatra da se politike Milorada Dodika, dijela radikalnih etnonacionalnih struktura u BiH, uključujući HDZ BiH i Dragana Čovića, uz podršku srodnih političkih struktura iz Hrvatske i određene veze s ruskim interesima, godinama predstavljaju kao borba za „unutrašnju autonomiju“.
Bećirović, međutim, tvrdi da njihovi stvarni politički ciljevi često prelaze okvire ustavnog poretka BiH i vode prema blokadi institucija, destabilizaciji države i, u konačnici, secesiji.
Učesnici sastanaka i desničari iz Austrije
U istom mjesecu kada je delegacija Narodne skupštine Republike Srpske održala sastanak s predstavnikom Nacionalnog skupa, u Bruxellesu je održan i sastanak neimenovanog predstavnika Ambasade Bosne i Hercegovine s austrijskim europarlamentarcem Haraldom Vilimskyjem.
Vilimsky je član krajnje desničarske Slobodarske partije Austrije (FPÖ) i potpredsjednik grupe „Patrioti za Evropu“ u Evropskom parlamentu. Smatra se jednim od istaknutijih predstavnika austrijskog desnog populizma i euroskepticizma.
Više puta je pozivao na ukidanje sankcija Rusiji, uz obrazloženje da one više štete evropskim ekonomijama nego Moskvi.
Pozitivno je govorio i o odnosima Viktora Orbana s Rusijom, dok je zagovarao direktniji dijalog s Moskvom umjesto politike konfrontacije.
Vilimsky se protivio i dodjeli kandidatskog statusa Bosni i Hercegovini za članstvo u EU 2022. godine. Tada je tvrdio da Evropska unija nije spremna za novo proširenje i da bi BiH predstavljala dodatni finansijski teret za Uniju.
U više navrata govorio je da FPÖ održava dobre odnose s Republikom Srpskom i izražavao pozitivne stavove o Miloradu Dodiku kao političkom lideru.
Također je odbacivao terminologiju o „secesionističkim snagama“ u Republici Srpskoj, tvrdeći da Evropska unija vodi kampanju destabilizacije protiv bosanskih Srba i njihovog političkog rukovodstva.
Ni Vilimsky nije odgovorio na upit Detektora o sastanku s predstavnikom Ambasade BiH.
Bećirović smatra da ovo nije samo prolazna faza, već proces čiji će intenzitet u velikoj mjeri zavisiti od razvoja političke situacije u Washingtonu i evropskim prijestolnicama.
Prema njegovim riječima, međunarodni odnosi trenutno prolaze kroz duboke geopolitičke promjene, dok Zapadni Balkan sve češće postaje prostor sučeljavanja različitih geopolitičkih interesa i političkih koncepata.
On upozorava da najveći problem nastaje kada se politike koje podrivaju ustavni poredak, teritorijalni integritet i političku stabilnost neke države počnu predstavljati kao legitimna ili čak poželjna alternativa.
Pozivajući se na iskustva Zapadnog Balkana, Bećirović zaključuje da popuštanje takvim politikama rijetko donosi trajna rješenja, već češće proizvodi nove političke i sigurnosne krize.
EPP kao kapija za Heritage fondaciju
Istraživački izvještaj koji su objavili njemački Der Spiegel, švedski Aftonbladet i organizacija „Bloom“ bavio se širenjem američkog političkog utjecaja i promjenama unutar evropske parlamentarne politike.
U izvještaju se navodi da je dio pomjeranja evropske politike udesno povezan s nastojanjima administracije Donalda Trumpa da ojača političke ideje koje autori izvještaja opisuju kao pokušaj stvaranja „bijelog, kršćanskog, supremacijskog svjetskog poretka“, uz podršku industrije fosilnih goriva.
Prema nalazima ovog istraživanja, Trumpov politički pokret posljednjih godina dodatno je približio nekoliko utjecajnih evropskih političara iz desnog spektra.
Veze su, između ostalog, učvršćivane kroz putovanja u SAD, gdje su održavani sastanci s predstavnicima Republikanske stranke, ljudima koji su bili uključeni u Trumpovu kampanju za reizbor, ali i predstavnicima Heritage fondacije.
U izvještaju se posebno navodi sastanak između Manfreda Webera, predsjednika Evropske narodne partije, Jörgena Warborna, člana švedskog parlamenta, i predstavnika Heritage fondacije.
Istraživač organizacije „Bloom“ Alessandro Mazotti objasnio je za Detektor strukturu tih veza i način na koji su pojedinci poznati u političkom životu Bosne i Hercegovine povezani s ovim širim procesima.
Mazotti je Heritage fondaciju opisao kao svojevrsnog „trojanskog konja“ Donalda Trumpa u Evropi.
Prema njegovim podacima, Max Primorac bio je jedna od važnijih osoba u sastancima koji su se odnosili i na lobiranje povezano s naftnom industrijom.
Međutim, kako Mazotti ističe, Heritage ne traži kontakte isključivo među političarima krajnje desnice. Fondacija pokušava uspostaviti odnose i s proevropskom umjerenom desnicom okupljenom oko Evropske narodne stranke, najveće političke grupacije u Evropskoj uniji.
Mazotti smatra da Heritage u tom procesu djeluje kao svojevrsni posrednik u pomjeranju EPP-a prema radikalnijim desnim političkim pozicijama.
Prema njegovom mišljenju, djelovanje američke fondacije u Evropi ne odnosi se samo na pitanja fosilnih goriva, već obuhvata i širi spektar političkih i strateških tema.
U središtu te mreže lobiranja, prema Mazottijevoj ocjeni, nalazi se hrvatska europarlamentarka Željana Zovko.
Iako je ne smatra glavnom akterkom cijelog procesa, Mazotti navodi da je upravo Zovko otvorila brojna vrata Heritage fondaciji u evropskim političkim krugovima.
Prema njegovim riječima, Zovko je posljednjih nekoliko godina bila jedna od glavnih osoba koje povezuju Heritage i Evropsku narodnu stranku, a posebno je važna zbog dugogodišnjih kontakata s američkom fondacijom.
Mazotti tvrdi da je upravo ona bila jedna od prvih osoba koja je uspostavila trajnu vezu između Heritagea i EPP-a, još od perioda oko 2022. godine.
Zovko se u međuvremenu više puta javno sastajala s predstavnicima Heritage fondacije, uključujući Maxa Primorca.
Prema Mazottijevim riječima, upravo je ta veza kasnije dobila dodatnu važnost zbog sve intenzivnije saradnje Bruxellesa i Trumpove administracije, posebno u oblastima odbrane, trgovine, fosilnih goriva, ali i pitanja koja se tiču Balkana.
Zovko je za Detektor odbacila takvo tumačenje svoje uloge, navodeći da je dio kritika usmjeren prema njoj zbog njenog angažmana oko trgovinskog sporazuma sa Sjedinjenim Američkim Državama, kao i činjenice da učestvuje u pregovorima između Bruxellesa i Washingtona.
Ona je istakla da je pregovaračica u ime EPP-a za pitanja odbrane i trgovine, zbog čega, kako smatra, postoji veliki broj kontakata i sastanaka s različitim američkim institucijama i organizacijama.
Zovko je navela da je kao potpredsjednica Kluba zastupnika EPP-a zadužena za EPP diplomatiju i da joj je upravo zbog te funkcije obaveza održavati kontakte s relevantnim sagovornicima.
Kako je poručila, njen posao je da „otvara vrata“ i razgovara sa svim političkim fondacijama i organizacijama, a ne samo s Heritage fondacijom i organizacijama koje pripadaju desnom političkom spektru.