Najave o načinu na koji bi Ratko Mladić trebao biti sahranjen u Srbiji ponovo su otvorile pitanje odnosa države prema njegovom ratnom naslijeđu i pravosnažnim presudama međunarodnih sudova.
Banjalučanin koji živi u Švedskoj, Edin Osmančević, smatra da eventualno odavanje državnih ili vojnih počasti Mladiću ne bi trebalo posmatrati samo kao protokolarni događaj, već kao čin koji može imati šire političko i društveno značenje.
Mladić je pravosnažno osuđen pred međunarodnim sudom na doživotni zatvor zbog genocida u Srebrenici, zločina protiv čovječnosti i drugih ratnih zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini.
Osmančević: Ovo nije samo pitanje sahrane
Prema Osmančevićevom tumačenju, način na koji država ispraća osobu pravosnažno osuđenu za genocid šalje određenu političku poruku.
On smatra da se kroz odnos prema Mladiću ponovo otvara pitanje odnosa Srbije prema međunarodnim sudskim presudama, ali i prema vlastitoj ulozi i odgovornosti u događajima iz devedesetih.
Prema njegovom mišljenju, eventualne državne ili vojne počasti ne treba posmatrati izolovano, već u kontekstu ranije utvrđenih političkih, vojnih i finansijskih veza između Beograda i struktura bosanskih Srba.
Šta je utvrdio Međunarodni sud pravde?
Osmančević se u svojoj analizi poziva i na presudu Međunarodnog suda pravde iz 2007. godine.
Sud je utvrdio da su u Srebrenici počinjena djela genocida, te da je Srbija prekršila obavezu da spriječi genocid i obavezu da u potpunosti sarađuje s Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju.
Upravo zbog toga Osmančević smatra da današnje postupke Srbije treba posmatrati i kroz prizmu njenog odnosa prema ratnom naslijeđu.
Sahrana sama po sebi ne znači pravnu odgovornost Srbije
Istovremeno, važno je naglasiti da sama sahrana Ratka Mladića, čak i uz eventualne počasti, ne predstavlja automatski dokaz međunarodnopravne odgovornosti Srbije za genocid.
Takav događaj sam po sebi ne može izmijeniti niti proširiti pravosnažne sudske zaključke o odgovornosti države.
Međutim, Osmančević smatra da se takav događaj može dokumentovati i analizirati kao dio šireg političkog i historijskog konteksta, zajedno s već poznatim činjenicama o odnosima Srbije i struktura bosanskih Srba tokom rata.
Pitanje rehabilitacije ratnog naslijeđa
Jedan od ključnih argumenata Osmančevića jeste da se rasprava ne bi trebala svesti samo na jednu osobu.
Prema njegovom tumačenju, javno i institucionalno veličanje Ratka Mladića može se posmatrati kao oblik društvene i političke rehabilitacije njegovog lika, ali i određenih struktura s kojima je bio povezan.
Takva ocjena predstavlja političku i historijsku analizu i sama po sebi ne predstavlja novu sudsku odluku niti mijenja postojeće pravosnažne presude.
BiH bi trebala dokumentovati svaki potez
Osmančević smatra da Bosna i Hercegovina eventualno odavanje državnih počasti Mladiću ne bi trebala tretirati samo kao političku provokaciju.
Prema njegovom mišljenju, svaki takav događaj trebalo bi pažljivo dokumentovati i analizirati u širem kontekstu odnosa Srbije prema ratnom naslijeđu, kao i ranije utvrđenih političkih, vojnih i finansijskih veza.
Posebno smatra važnim da se nove činjenice ne posmatraju izolovano, već zajedno s postojećim sudskim nalazima i historijskim dokumentima.
„Šta Srbija ovim govori o sebi?“
Osmančević zaključuje da se cijela rasprava ne bi trebala svesti samo na pitanje gdje će i na koji način Mladić biti sahranjen.
Prema njegovom mišljenju, mnogo važnije pitanje jeste šta odnos države Srbije prema pravosnažno osuđenom ratnom zločincu govori o njenom današnjem odnosu prema vlastitoj prošlosti.
„Pitanje više nije samo šta Srbija misli o Mladiću. Pitanje je šta Srbija ovim činom govori o vlastitom odnosu prema ratu, agresiji, genocidu i ratnim zločinima počinjenim u Bosni i Hercegovini“, navodi Osmančević.
Sahrana kao test suočavanja s prošlošću
Na kraju analize, Osmančević ocjenjuje da bi način na koji Srbija bude ispratila Mladića mogao postati važan simbol u regionalnim raspravama o suočavanju s prošlošću.
Odnos prema pravosnažnim presudama, žrtvama i ratnom naslijeđu i dalje predstavlja jedno od ključnih pitanja za buduće odnose u regionu.
Ipak, važno je razlikovati političku i moralnu ocjenu eventualnih počasti od njihovog pravnog značaja. Sama ceremonija sahrane ne može mijenjati sudske činjenice niti automatski stvarati novu međunarodnopravnu odgovornost.