Biljana Plavšić, nekadašnja predsjednica Republike Srpske i jedna od visokih političkih funkcionerki bosanskih Srba tokom rata u BiH, preminula je u Beogradu u 96. godini. Njena smrt uslijedila je nekoliko dana nakon smrti Ratka Mladića, prema izvještajima o njenoj smrti.
Plavšić je pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju priznala krivicu za progon kao zločin protiv čovječnosti. Tribunal joj je 2003. godine izrekao kaznu od 11 godina zatvora. U odluci o kazni kao olakšavajuće okolnosti navedeni su njeno priznanje krivice, iskazano kajanje, dobrovoljna predaja, ponašanje nakon rata i životna dob.
Na slobodu je puštena 2009. godine, nakon što je odslužila dio kazne. Podaci ICTY-ja potvrđuju da je odluka o prijevremenom puštanju donesena 27. oktobra 2009. godine.
Politički put nakon rata
Njena politička uloga nije završila završetkom rata. Plavšić je bila predsjednica Republike Srpske, a upravo tokom njenog mandata došlo je do formiranja vlade na čijem je čelu bio Milorad Dodik.
U januaru 1998. godine poslanici Narodne skupštine RS-a koji su podržavali Plavšić izabrali su Dodika za premijera. OHR je tada zabilježio da je Dodik formirao novu vladu, dok je Radio Slobodna Evropa izvijestila da je njegova kandidatura dobila podršku poslanika iz više različitih političkih grupa.
Dodik je tada bio lider Saveza nezavisnih socijaldemokrata, a njegovo imenovanje predstavljalo je značajan politički trenutak u poslijeratnoj Republici Srpskoj.
Zbog toga se danas ponovo podsjeća na političku vezu između Plavšić i Dodika iz tog perioda. Formulacija da Dodik „svoj uspon duguje upravo njoj“ predstavlja političku interpretaciju, dok je kao činjenica potvrđeno da je Dodik 1998. godine postao premijer vlade koju je podržavala i predvodila Plavšić.
Presuda pred Haškim tribunalom
ICTY je u svom obrazloženju naveo da je Plavšić učestvovala u progonu Bošnjaka, Hrvata i drugih nesrpskih stanovnika na području 37 općina. Tribunal je zaključio da je podržavala kampanju etničkog razdvajanja koja je dovela do smrti i protjerivanja velikog broja civila.
Priznanje krivice bilo je dio sporazuma s Tužilaštvom. Nakon priznanja krivice za progon, ostale tačke optužnice su povučene, a Tribunal je pri odmjeravanju kazne posebno uzeo u obzir priznanje, kajanje i druge olakšavajuće okolnosti.
Njena smrt tako zatvara životnu priču političarke koja je imala značajnu ulogu u ratnom i poslijeratnom periodu BiH, ali i političarke tokom čijeg je mandata Milorad Dodik napravio jedan od svojih prvih velikih koraka na najvišoj političkoj sceni Republike Srpske.
