Nakon što je hrvatski istraživački novinar Domagoj Margetić podnio prijavu Kancelariji javnog tužioca u Milanu protiv predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, ponovo je u fokus javnosti dospjela mračna tema “Sarajevo safarija” – prakse koja se tokom opsade Sarajeva dovodi u vezu s lovom na ljude.
Predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji Sonja Biserko u intervjuu upozorava da srbijansko društvo i dalje izbjegava suočavanje s istinom, te smatra da Vučićevo prisustvo na Jevrejskom groblju, gdje je bio u redovima Šešeljevih radikala, predstavlja činjenicu koja ga moralno diskvalificira, bez obzira na ishod postupka u Italiji.
Moć zasnovana na urušavanju sistema
Objašnjavajući kako je moguće da osoba s takvom prošlošću danas ima dominantnu političku moć, Biserko ističe:
“Odgovor na to pitanje mora uzeti u obzir činjenicu da srpsko društvo već decenijama živi pod snažnim pritiskom nacionalizma i populizma, te da se nikada suštinski nije opredijelilo za suočavanje sa sopstvenom odgovornošću za devedesete.”
Dodaje i da Vučić u stabilnom, demokratski uređenom društvu, koje je prošlo kroz traumu ratova, “nikada ne bi smio postati predsjednik države”.
Govoreći o osnovama njegove političke moći, Biserko naglašava:
“Njegova današnja moć ne počiva samo na represiji i kontroli institucionalnog aparata, već i na dubokoj devastaciji vrijednosnog sistema društva, zarobljenim medijima, proizvedenom strahu, klijentelizmu i potpunom urušavanju političke odgovornosti.”
Komentarišući Vučićevo poricanje boravka na Jevrejskom groblju i najave tužbi prema britanskim medijima, podsjeća:
“Postoje snimci na kojima se vidi da je Aleksandar Vučić boravio na toj lokaciji kao dobrovoljac. To je nesporna činjenica. Da li je lično pucao – to ne možemo sa sigurnošću tvrditi. Međutim, politička i moralna odgovornost proizlazi već iz samog prisustva na mjestu s kojeg su se svakodnevno ubijali civili.”
Na kraju zaključuje da ovaj slučaj predstavlja “ozbiljnu moralnu diskvalifikaciju aktuelnog predsjednika, čak i bez sudske presude”.
Pakt Vučić–Dodik kao okvir za kriminalne strukture
Biserko naglašava da srpske političke i intelektualne elite i dalje slijede ideju “srpskog sveta”, koja se temelji na etnokonfesionalnoj homogenizaciji i teritorijalnim ambicijama. Kao razlog za njenu trajnost navodi izostanak stvarne lustracije i suočavanja sa ratnom politikom devedesetih.
Govoreći o Zoranu Đinđiću, Biserko ocjenjuje:
“On suštinski nije imao realne šanse da provede duboke reforme. Tek je njegovo ubistvo ogolilo razmjere kriminalizacije države, naročito u bezbjednosnim strukturama, koje su tada – a u velikoj mjeri i danas – imale i zadržale presudnu političku ulogu.”
Osvrćući se na izbore u Republici Srpskoj, ona procjenjuje:
“Milorad Dodik je faktički završio svoju političku karijeru. Međutim, on i dalje drži ključne poluge moći: kontrolira bezbjednosne službe, medije i značajne finansijske resurse.”
Ističe i da su Vučić i Dodik godinama djelovali unutar zajedničkog političkog projekta:
“Ono što ih suštinski povezuje jesu korupcija i organizirani kriminal.”
Protesti u Srbiji i mogućnost rješenja
Komentarišući aktuelnu političku situaciju u Srbiji, Biserko smatra da zemlja nema kapacitet da sama razriješi krizu, te dodaje da je
“nužna aktivna pomoć Evropske unije”
kroz političko posredovanje ili okrugli sto.